Dette innlegget er ikke ferdig, og jeg skal forsøke å oppdatere det videre etterhvert. Men det er i alle fall en start!
De fleste har nynorsk som sidemål, og er man privatist, skal man opp i både hovedmål og sidemål. Da bør man selvsagt ha en rimelig god peiling over nynorsken, og ikke gjette seg fram. Det blir sjelden bra. Samtidig er det jo en trøst at nynorsk og bokmål ligner på hverandre. Dette er ikke som å lære tysk, spansk eller russisk. Det er faktisk ganske enkelt, men man må være litt systematisk.
Et godt utgangspunkt er
Språkrådets minigrammatikk.
Det forventes ikke at du skriver perfekt. Men skal du ha 3 eller bedre bør du skrive forholdsvis riktig. (I tillegg må du svare på oppgaven, beherske tekstsjangeren osv. I dette blogginnlegget snakker jeg om det språklige, ending på substanstiv, bøying av verb osv. Jeg sier ingenting om selve innholdet.)
Jobb med tilbakemeldingene du får!
Du som leser dette, har kanskje tilgang på veiledning. Da får du tekster du har skrevet tilbake med kommentarer og rettinger.
Les disse. Hva går igjen? Hva er det du ofte får feil på? Ettersom jeg leser veldig mange stiler, vet jeg en del om hva som går igjen av feil. Men du må uansett systematisere hva som er et "problem" for deg. Typisk for mange elever er at de ikke gidder å bruke tid på å studere tilbakemeldingene. De er bare opptatt av karakteren.
Du blir kanskje forvirret av snakket om grammatikk. Men vi unngår ikke grammatikken når vi jobber med språk.
Så la oss starte med substantiv. Substantiv er det vi kan sette en, ei eller et foran (eller på nynorsk ein, ei eller eit). Det kan være konkrete eller abstrakte substantiv, altså noen ganger ting vi kan ta på (f.eks. en stol) eller ting som man ikke kan ta på (f.eks. kjærlighet som jo er ganske abstrakt).
La oss holde oss til nynorsk videre i dette blogginnlegget. Det blir litt enklere.
-------
Hugs artikkelen me set foran substantivet ikke er en men ein, ikkje et men eit
Substantiva vert bøygde i eintal og fleirtal, i ubestemt form og bestemt form
Altså
ein gut - guten - gutar - gutane
ei jenta - jenta - jenter - jentene
eit hus - huset - hus - husa
Det er hovudregelen, men det er nokre unntak sjølvsagt.
Du finn meir om dette
her.
Det andre som du må ha oversyn over er verba. Verb er ord som skildrar det me gjer: å lesa, å skriva, å vera, å eta osb.
Utgangspunktet er at me har svake og sterke verb, og at dei svake vert delte opp i a-verb og e-verb. Mange elevar (og privatistar) gjettar på om det er eit e-verb eller eit a-verb. Det gjer seg dårleg.
Du såg eg skreiv "gjettar". Det vil seia at eg reknar med at dette er eit a-verb. Men mange er usikre. Slår du opp, finn du at det står at det er eit v1-verb.
Då må eg sjekka kva v1 står for:
Alle ordbøker har koder (t.d. v1). Foran i boka finn du eit oversyn over kva kodene står for. I den elektroniske ordboka eg nyttar, vert kodane forklarte slik:
Det er dumt å stola på rettekontrollen i Word eller liknande. Du må ha ei ordliste enten ho er elektronisk eller på papir!
Du finn eit oversyn over verbsystemet under
pkt 2 her (du må scrolla litt nedover, lenkja som Språkrådet har lagd er litt feil!)
Det neste som du MÅ ha peiling på er pronomen.
Feil som går att:
verbet å vera -
å vera - er - var - har vore
å skriva - skriv - skreiv - har skrive
fridom (ikkje frihet - aldri endinga "het" på nynorsk)
Noreg (
ikkje Norge)
Når det gjeld kva ein kan eller ikkje kan skriva på nynorsk, så kan du gjerne ta ein kikk på Wikipediaartikkelen om
gode nynorskord.
S-genitiv
(hente frå Språkrådet)
staden for s-genitiv: skriv om!
Vi bruker ikkje så ofte genitiv når vi snakkar.
I staden for å tenkja kva du ville ha skrive (på bokmål), kan det vera lurt å tenkja på kva du ville ha sagt.
Då er det ofte vanleg å skriva om ved hjelp av
- preposisjonar
- samansette ord
- sin, si, sitt, sine
- leddsetningar
Les om det her på Språkrådets sider: http://www.sprakradet.no/sprakhjelp/Skriverad/Nynorskhjelp/S-genitiv/
Konsentrert jobbing
Hva skal til? Noen timer med konsentrert jobbing. Jobb gjerne 15-20 minutter i slengen. Repeter.
